نکات کلیدی:

• مهم‌ترین نکته در انتخاب بین اکسچنج و والت شخصی این است که چه کسی کنترل کلیدهای خصوصی شما را در اختیار دارد.
• در صورت انتخاب اکسچنج، شما در اصل موجودی خودتان را در اختیار دیگران قرار می‌دهید تا از آن نگهداری کنند. در این صورت یک هک، بلوکه شدن حساب یا ورشکستگی اکسچنج می‌تواند باعث از دست رفتن موجودی شما شود.
• در روش سلف کاستدی، شما کنترل کامل کلیدهای خودتان را در اختیار دارید و در عین حال امکان ترید کردن، سوآپ کردن و دسترسی مستقیم به سرویس‌های دیفای را از طریق والت خواهید داشت.

مقدمه

خرید کریپتو و مالکیت ارزهای دیجیتال همیشه یکسان نیستند. وقتی در اکسچنجی خرید انجام می‌دهید، اکسچنج کنترل کلیدهای خصوصی شما در اختیار دارد و شما صرفاً یک موجودی مشاهده می‌کنید. در مقابل، با سیستم سلف کاستدی شما کنترل کلیدهای خصوصی خودتان را در اختیار دارید و قرار نیست پلتفرم از جانب شما این کلیدها را مدیریت کند. مهم‌ترین تفاوت نگه داشتن ارزهای دیجیتال در والت با نگه داشتن آنها در اکسچنج، همین است.

تا به امروز بارها مشاهده شده که پلتفرم‌ها به دلایلی مثل ورشکستگی، هک، از دست دادن موجودی کاربران و غیره در انجام این نقش ناکام مانده‌اند. در این مطلب نگاهی داریم به چند نمونه از این حوادث و شما را با تفاوت‌های بین نگه داشتن ارزهای دیجیتال در اکسچنج و نگه داشتن آنها در والت کریپتوی شخصی آشنا می‌کنیم.

منظور از مالکیت کلید خصوصی چیست؟

هر والت کریپتو یک جفت کلید رمزنگاری دارد. کلید عمومی، آدرسی است که می‌توانید آن را برای دریافت ارز دیجیتال در اختیار دیگران قرار دهید. از کلید خصوصی هم برای امضا کردن تراکنش استفاده می‌شود و این امضاء به شبکه اعلام می‌کند که موجودی شما را جابجا کند.

بیشتر افراد به جای کلیدهای خصوصی خام، از والت استفاده می‌کنند که یک عبارت بازیابی خصوصی (SRP) برای آنها تولید می‌کند. این عبارت 12 یا 24 کلمه‌ای، می‌تواند همه کلیدهای والت را بازسازی کند. این عبارت بکاپ اصلی برای موجودی شما محسوب می‌شود. هر شخصی که به این عبارت دسترسی داشته باشد، می‌تواند اطلاعات والت شما را روی دستگاه خودش بازسازی کرده و موجودی شما را منتقل کند.

والت سلف کاستدی این عبارت را روی دستگاه ایجاد کرده و در اختیار شما قرار می‌دهد. از آنجایی که کلیدها در اختیار ارایه دهنده والت قرار ندارند، امکان جابجایی یا بلوکه کردن موجودی شما را نخواهد داشت. در واقع، اپلیکیشن تنها پنجره‌ای به دنیای بلاک چین است.

عملکرد اکسچنج‌ها متفاوت است. وقتی حسابی در اکسچنج باز می‌کنید، اکسچنج کلیدهای خصوصی مربوط به دارایی‌های تحت حضانت خود را در اختیار دارد و موجودی هر کاربر را در سیستم داخلی خود ثبت می‌کند. شما یک قابلیت لاگین و موجودی روی صفحه را مشاهده می‌کنید. در این مدل عبارت بازیابی خصوصی در اختیار شما قرار نمی‌گیرد چون والتی برای شما وجود ندارد که بتوانید اطلاعات آن را بازیابی کنید.

در این مدل حضانتی، پلتفرم کلیدها را در اختیار دارد و موجودی شما صرفاً یک مطالبه طبق شرایط و ضوابط پلتفرم است. نحوه برخورد با این مطالبه در هر پلتفرم و حوزه‌ای متفاوت است.

مقایسه اکانت اکسچنج با والت سلف کاستدی

اکسچنج موجودی شما را در خزانه‌ای به نام خودتان نگهداری نمی‌کند. بسته به پلتفرم و منطقه مربوطه، مبلغ حساب بیشتر حکم یک مطالبه قراردادی را دارد تا موجودی که به نام شما نگه داشته شود.

تأثیرات این تفاوت در شیوه نگه داری، جابجایی و بازیابی ارزهای دیجیتال منعکس می‌شود.

مالکیت و مسئولیت پذیری

در روش سلف کاستدی، شما مستقیماً از کلیدهای خصوصی نگه داری می‌کنید. این روش همزمان با فراهم کردن امکان کنترل کامل، مسئولیت کامل را برای کاربر به همراه دارد. اگر شما عبارت ریکاوری را از دست بدهید و بکاپی برای آن نداشته باشید، هیچ تیم پشتیبانی وجود ندارد که برای بازیابی موجودی به شما کمک کند.

امنیت

اکسچنج‌ها از مدل ذخیره توزیع شده و افزونگی امنیتی استفاده می‌کنند اما جزء اهداف مهم و با ارزش برای هکرها محسوب می‌شوند؛ چون کنترل کلیدهای خصوصی میلیون‌ها کاربر را در اختیار دارند. وقوع یک رخنه امنیتی در سطح پلتفرم می‌تواند موجودی همه کاربران را در معرض خطر قرار دهد.

با والت سلف کاستدی، سطح خطر برای شما محدود به دستگاه و رفتارهای خودتان است. دستگاهی مثل والت سخت‌افزاری لجر، برای ارتقای هر چه بیشتر سطح امنیت کاربران، کلیدهای خصوصی را داخل تراشه عنصر امن نگهداری می‌کند. تراکنش‌ها داخل این تراشه امضاء شده و روی نمایشگر دستگاه تأیید می‌شوند تا کلیدهای خصوصی هرگز به کامپیوتر یا گوشی منتقل نشوند.

مقررات

اکسچنج‌ها باید تحت مقرراتی مشخص کار کنند و گاهی اوقات طبق همین مقررات، امکان مسدودسازی ناگهانی حساب کاربران را دارند. اما والت‌های سلف کاستدی چنین محدودیت‌هایی را ندارند و اقدام قانونی علیه یک شرکت ارایه دهنده خدمات والت، تأثیری بر کلیدهای خصوصی کاربران نخواهد داشت.

کنترل

در صورت استفاده از اکانت اکسچنج، برداشت موجودی وابسته به فعال بودن پلتفرم، محدودیت‌های برداشت روزانه، مسائل قانونی و تصمیمات اکسچنج در زمینه دارایی‌های قابل جابجایی است. با والت سلف کاستدی، شما کنترل زمان، محل و مبلغ قابل جابجایی را در اختیار دارید. در این حالت هیچ شخص ثالثی امکان ایجاد محدودیت برای برداشت را ندارد و برای اجرای تراکنش، تنها تأیید شما و داشتن موجودی لازم کافی است.

پیامدهای بروز مشکل برای اکسچنج

ریسک نگهداری موجودی در والت اکسچنج صرفاً در حد نظریه نیست. چهار حادثه زیر هر کدام به نحو متفاوتی این ریسک‌ها را نشان دادند:

• ماجرای FTX در نوامبر 2022: در نوامبر ۲۰۲۲ پس از مشخص شدن استفاده از وجوه مشتریان FTX توسط شرکت وابسته‌ی Alameda Research و ایجاد بحران نقدینگی، این اکسچنج سقوط کرد و بیش از ۸ میلیارد دلار به مشتریان خسارت وارد شد. سام بنکمن-فرید، بنیان‌گذار FTX، به ۲۵ سال زندان محکوم شد و دادگاه دستور بازپرداخت حدود ۱۱ میلیارد دلار را صادر کرد. از فوریه ۲۰۲۵ بازپرداخت طلبکاران آغاز شد و تا اواسط ۲۰۲۶ برخی گروه‌ها حدود ۱۰۵٪ از مطالبات تأییدشده خود را دریافت کردند. البته، مطالبات بر اساس ارزش رمزارزها در نوامبر ۲۰۲۲ محاسبه شده بودند.
• سلسیوس در ژوئن 2022: سلسیوس به عنوان جایگزینی برای حساب‌های پس‌انداز با نرخ بهره بالا تبلیغ شده بود که بهره را به صورت ارز دیجیتال پرداخت می‌کرد. این شرکت در ژوئن 2022 بدون هر گونه اخطار قبلی همه برداشت‌ها را متوقف کرده و سپس درخواست ورشکستگی ثبت کرد. بعداً مدیرعامل این شرکت به اتهام کلاهبرداری به 12 سال زندان محکوم شد.
• بیت مارت (جولای 2026): بیت مارت که به بیش از ۱۳ میلیون کاربر خدمات ارائه می‌داد، در ۲۶ جولای ۲۰۲۶ اعلام کرد که فرآیند تعطیلی تدریجی پلتفرم را آغاز می‌کند. معاملات در ۲۶ آگوست متوقف شدند و توقف کامل فعالیت پلتفرم برای ۳۱ ژانویه ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.
• اسندکس (جولای 2026): اسندکس هم که قبلاً به نام بیت مکس شناخته می‌شد، رسماً به مشتریان خودش هشدار داد و در اول جولای 2026 به دلایلی مثل فقدان مجوز طبق مقررات MiCA اتحادیه اروپا، ناکامی در یک توافق‌نامه نقدینگی، و فشارهای گسترده‌تر مالی و عملیاتی فعالیت خودش را متوقف کرد. از 6 جولای این پلتفرم برداشت خودکار را متوقف کرده و همه درخواست‌ها به صورت دستی بازبینی می‌شدند. این شرکت به کاربران اعلام کرد که نمی‌تواند درباره میزان یا زمان بازپس‌گیری وجوه تضمینی بدهد و ممکن است فرآیند رسمی ورشکستگی به زودی آغاز شود.

الگوی مشترک

با نگاهی به این حوادث می‌توان متوجه شد که مکانیزم مورد استفاده تغییر نکرده است. کلاهبرداری در FTX، قرض گرفتن بی احتیاط و بدهی پرریسک در سلسیوس، مشکلات قانونی و مشکل نقد شوندگی در  اسندکس و خروج استراتژیک بیت مارت همگی تجربه یکسانی برای کاربران ایجاد کردند.

دسترسی تعلیق شد، کنترل دارایی‌ها در اختیار فرایندی قرار گرفت که کاربران تأثیری بر آن نداشتند و بازیابی دارایی (در صورت ممکن بودن) ماه‌ها یا سال‌ها زمان برد. این یعنی داشتن یک قول از یک پلتفرم به جای در اختیار داشتن خود کلیدها که سلف کاستدی این وابستگی را از بین می‌برد.

نکات مهم برای انتخاب روش نگهداری ارزهای دیجیتال

سلف کاستدی برای نگهداری ارزهای دیجیتال وابستگی شما را به اکسچنج‌ها از بین می‌برد. نمونه‌های ذکر شده در این مطلب ناشی از خطای فنی یا مشکلات جزئی نبودند بلکه ریشه در مفهوم سلف کاستدی داشتند که در آن پلتفرم کلیدهای شما را نگه می‌دارد و شما فقط قول پلتفرم را برای دسترسی به دارایی خودتان دارید.

برای انتخاب مدل نگهداری از ارزهای دیجیتال خودتان، به نکات زیر توجه داشته باشید.

سرویس‌ها و دسترسی‌های روزمره

اکسچنج‌ها خدمات تریدینگ، خرید ارز فیات و در بسیاری از مواقع، استیک کردن، قرض دادن و دسترسی زودهنگام به توکن‌های تازه لیست شده را از طریق یک اینترفیس آشنا برای کاربران فراهم می‌کنند. در مقابل، همه کارها از طریق پلتفرم انجام می‌شوند و به فعال بودن پلتفرم، محدودیت‌های برداشت و شرایط و ضوابط استفاده از خدمات بستگی دارند.

کنترل و مالکیت

در صورت استفاده از خدمات اکسچنج، برداشت دارایی خودتان فقط طبق محدودیت‌های پلتفرم ممکن است. پلتفرم می‌تواند برای برداشت یک سقف مشخص در نظر بگیرد، احرازهویت را برای تراکنش‌هایی خاص الزام آور کند یا دسترسی شما را کاملاً تعلیق کند.

با والت سلف کاستدی، شما می‌توانید کنترل زمان، نحوه و محل انتقال دارایی‌ها را در اختیار داشته باشید و هیچ واسطه‌ای وجود ندارد که برای برداشت، سقف تعیین کند. تراکنش‌ها تنها نیاز به تأیید از سمت شما و در اختیار داشتن موجودی کافی دارند.

دارایی‌های قابل دسترسی

اکسچنج‌های بزرگ، طیف وسیعی از دارایی‌های دیجیتال را لیست کرده و ممکن است امکان دسترسی زودهنگام به آنها را فراهم کنند. این فهرست می‌تواند در پلتفرم‌ها و مناطق مختلف، متفاوت باشد.

لجر والت هم امکان دسترسی به چندین اکسچنج و ارایه دهنده خدمات سوآپ را فراهم کرده و همزمان با حفظ مدل سلف کاستدی، طیف وسیعی از دارایی‌های دیجیتال را در اختیار شما قرار می‌دهد.

تبدیل به/از فیات

اکسچنج‌ها همچنان مستقیم‌ترین مسیر را بین حساب‌های بانکی و ارزهای دیجیتال فراهم می‌کنند. بیشتر اکسچنج‌ها از قابلیت انتقال وجه بانکی، خرید با کارت اعتباری/بدهی و برداشت به حساب بانکی پشتیبانی می‌کنند. نوع احرازهویت هم بستگی به منطقه و کشور مربوطه دارد.

لجر والت هم از قابلیت تبدیل به ارز فیات از طریق شرکت‌های واسط پشتیبانی می‌کند؛ در نتیجه کاربران بسته به منطقه و کشور، می‌توانند در سیستم سلف کاستدی هم به این خدمات دسترسی داشته باشند.

گزینه‌های ریکاوری

در صورت از دست دادن امکان دسترسی به حساب اکسچنج، تیم پشتیبانی پلتفرم می‌تواند هویت شما را بررسی کرده و دسترسی شما را بازیابی کند؛ مادامی که پلتفرم همچنان فعال باشد و مراحل لازم را طی کنید.

گزینه‌های بازیابی در سیستم سلف کاستدی کاملاً بستگی به بکاپ «عبارت بازیابی خصوصی» شما دارند. در صورت داشتن این عبارت، می‌توانید والت خودتان را روی هر دستگاه سازگاری بازیابی کنید. در غیر این صورت، هیچ سرویسی امکان انجام این کار را برای شما نخواهد داشت.

لجر چندین روش برای بازیابی دارایی‌های دیجیتال در اختیار کاربران قرار داده از جمله: برگه بازیابی فیزیکی برای ذخیره آفلاین، لجر ریکاوری کی و سرویس اختیاری لجر ریکاور.

عبارت عبور لجر هم نقش یک لایه کاملاً مخفی را برای اکانت‌های شما دارد و به عنوان بیست و پنجمین کلمه از عبارت بازیابی عمل می‌کند. در هیچ یک از این روش‌های لجر نیاز نیست که کاربران عبارت بازیابی خصوصی خودشان را به شکل معمولی و خوانا برای لجر یا یک شخص ثالث ارسال کنند.

ریسک کاستدی

در این مطلب چند نمونه را مشاهده کردیم که در آنها وقتی اکسچنج دچار مشکل می‌شود، امکان برداشت وجه از کاربران گرفته شده و افراد وارد یک صف بازپرداخت می‌شوند که هیچ تضمینی برای زمان یا مبلغ پرداختی در آن وجود ندارد. سلف کاستدی این وابستگی را از بین می‌برد چون موجودی شما روی زنجیره بلاک چین باقی مانده و در هر شرایطی، می‌توانید با کلیدهای خصوصی خودتان به آن دسترسی پیدا کنید.

سوالات پرتکرار

آیا نگه داشتن ارز دیجیتال در اکسچنج بی خطر است؟

بستگی به اکسچنج انتخابی دارد اما هیچ اکانت کاستدی به اندازه نگه داشتن کلیدها توسط خود کاربر امن نیست. پلتفرم‌های بزرگتر با سرمایه بیشتر که گزارش‌های اثبات موجودی خودشان را منتشر می‌کنند، نسبت به پلتفرم‌های کوچکتر ریسک کمتری دارند. اما همچنان خطراتی مثل هک، موانع قانونی، مشکلات عملیاتی و غیره پابرجا هستند.

منظور از مالکیت کلید خصوصی چیست؟

کلید خصوصی، رمزی است که می‌توان با استفاده از آن اجرای تراکنش از یک آدرس را تأیید کرد. وقتی کلید خصوصی در اختیار خود شما باشد، شما تنها مرجعی هستید که قابلیت تأیید تراکنش برای جابجایی وجه از آن آدرس را دارد.

در صورت ورشکسته شدن اکسچنج، موجودی کاربران چه می‌شود؟

شما امکان دسترسی فوری به موجودی خودتان را از دست می‌دهید. بسته به شرایط، ممکن است مرجع ناظر مقررات یا ورشکستگی بر فرایند انتقال دارایی‌ها نظارت کند اما هیچ تضمینی برای زمان و مبلغ قابل برگشت به کاربران وجود ندارد.

در صورت استفاده از والت نرم‌افزاری، به والت سخت‌افزاری هم نیاز داریم؟

والت نرم‌افزاری کلیدهای شما را روی دستگاه متصل به اینترنت نگهداری می‌کند بنابراین امنیت آن به امنیت دستگاه بستگی دارد. ساینر لجر کلیدهای شما را روی تراشه عنصر امن مخصوص نگه داری می‌کند و همه تراکنش‌ها باید به صورت فیزیکی روی دستگاه تأیید شوند.

آیا می‌توان همزمان از والت اکسچنج و سلف کاستدی استفاده کرد؟

بله اما نیازی نیست که برای ترید کردن و مالکیت از دو ابزار جدا استفاده کنید. لجر والت می‌تواند به عنوان یک درگاه امن شما را به اکسچنج‌ها و ارایه دهندگان خدمات سوآپ وصل کند تا همزمان با حفظ قابلیت سلف کاستدی، امکان ترید کردن و جابجایی دارایی‌ها را داشته باشید. اگر از والت اکسچنج برای سرویس خاصی استفاده می‌کنید، می‌توانید پس از انجام کارها، موجودی را به والت سلف کاستدی منتقل کنید تا در پلتفرم باقی نماند.